Yapay zekâ hızlı gelişmesi sayesinde artık yalnızca teknoloji şirketlerinin konuştuğu bir konu olmaktan çıktı. Sıradan sohbetler arasında bile konuşuyoruz artık değil mi? Birkaç saniyede yazı yazıp, görsel yapan, hesaplama yapan ve karmaşık zor sorulara cevap veren sistemler günlük hayatımızı da çalışma şeklimizi de değiştirmeye başladı bile. Çoğumuzun aklına aynı soru gelmiyor mu?: Bir gün benim işimi de yapay zekâ mı yapacak? İşimi Elimden Mi alacak?
Bu endişe elbette anlaşılır doğal bişey. Yıllarca emek vererek öğrendiğiniz ustası olduğunuz bir mesleğin değer kaybetmesini kimse istemez. Üstelik bu yapısal yaşam içindeki değişim o kadar hızlı ilerliyor ki bazı mesleklerin birkaç yıl sonra nasıl görüneceğini tahmin edemiyoruz artık. Yine de bu yapay zeka konusuna yakından bakınca, yapay zekânın herkesin yerini alacağı fikri gerçeği tam kafamıza oturmuyor aslında.Gerçekçi olursak; Değişen şey, işlerin nasıl ne şekilde yapıldığı ve çalışandan beklenen beceriler ile YZ becerileri. Bu yüzden işimizi kaybedip kaybetmeyeceğimizin yanında, değişen çalışma hayatına nasıl uyum sağlayacağımızı da düşünmemiz gerek.
Yapay zekâ insanların mevcut işini elinden alabilir mi? , buna kesin bir cevap vermek çok zor, çünkü etkisi her meslekte aynı değil. Aslında daha çok aynı kurallara göre ilerleyen, tekrar eden ve büyük ölçüde bilgisayarda yürüyen işler yapay zekaya ve YZ otomasyona daha açık gibi görünüyor. Veri girişi, basit raporlama işleri , standart metin hazırlama ve en çok karşılaştığımız “sık sorulan müşteri sorularını yanıtlama” robotları bunlara en iyi örnek. İnsanlarla doğrudan iletişim kurmayı, karşıdakinin ihtiyacını anlamayı, sorumluluk almayı yapamaz yapay zeka, ve beklenmedik bir durumda doğru karar vermeyi gerektiren işlerde de insanın yerini kolay kolay alamaz görünüyor.Bir doktorun hastayla kurduğu iletişimi sohbeti, bir öğretmenin hocanın öğrencideki öğrenme güçlüğünü fark etmesi ya da bir ustanın arızanın nerede olduğunu tecrübesiyle bulması ,çırağını eğitmesini düşünün. Yapay zekâ bu kişilere yardımcı olabilir ama işin sorumluluğunu alamaz. Yani bir mesleğin yapay zekâdan etkilenmesi, herhangi bir alanda yardımcı olması demek, o mesleğin ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor.
Yapay zekanın etkisinin en belirgin olduğu yerler, bilgisayar ve dijital ortamda yürüyen ve tekrar eden görevlerin çok olduğu alanlar. Veri girişleri ve büro işlerinde çok sayıda bilgiyi ve veriyi sisteme aktarmak, belgeleri sınıflandırmak, excel gibi büyük veri depolama sistemleri için birden çok veri dosyasını birleştirmek ve standart kayıtları düzenlemek işte bu Yapay zeka içeren otomatik sistemlerle çok daha kısa sürede yapılabiliyor. Müşteri hizmetlerinde kullanılan (aslında bizim temsilciye bağlanmak istiyorsak çok da memnun olmadığımız) sohbet robotları ilk aşamadaki desteğin bir kısmını üstleniyor, karmaşık şikâyetler ve özel durumlar ise hâlâ gerçekten sesimizi duyurup yardım isteyeceğimiz insan değerlendirmesi gerektiriyor. İçerik üretimi yaparken ve çevirilerde yapay zekâ basit metinler yazabiliyor, uzun yazılar için özet çıkarabiliyor, diller arasında çeviri yapabiliyor. Ama ne olursa olsun özgün araştırmaların , editörlük ve yazarlığın, doğruluk kontrolü ve yaratıcılık gerektiren işlerin değeri ise hiç azalmadı değil mi? Muhasebe ve finansta fatura sınıflandırma, farklı verileri karşılaştırma ve rutin raporlamada yapay zeka otomasyonları artıyor, ama finansal değerlendirmeler ve mevzuata uygun karar vermek ayrı bir uzmanlık istiyor. Yine başka bir örnek : Tasarım ve dijital pazarlama için görsel hazırlamak, reklam metinleri yazmak ve içerik fikri geliştirmek hızlandı. Markayı tanımak ve tanıtmak, hedef kitleyi anlamak ve kitleye ulaşmak için doğru stratejiyi seçmek ise hâlâ insan katkısına bağlı. Bir mesleğin bazı görevleri yapay zeka sayesinde otomatikleşse bile orada çalışan herkes işsiz kalmaz, kalamaz… Çoğu zaman meslek devam eder, sadece çalışanlar için günlük sorumluluklar değişir.
İnsan ilişkilerinin, sosyal hayatın ve birebir iletişimin önemli olduğu alanlarda insana duyulan ihtiyaç sürüyor ve bu devam edecek. Mesela Öğretmenlik bilgi aktarmaktan ibaret değildir. Öğrencinin davranışını gözlemlemek, ilgi ve motivasyonunu anlamak ve onun ihtiyacına göre yaklaşım geliştirmek de öğretmenliğin bir parçası. Video izleyerek bir konuyuöğrenirsin ama tenefüs arasında bir sıkıntını videodaki anlatıcıya anlatamazsın. Başka bir örnek ; Sağlıkta yapay zekâ bazı hastalıkların değerlendirilmesinde ve tıbbi görüntülerin incelenmesinde yardımcı olabiliyor belki, ama hastanın genel durumunu değerlendirmek, onun varsa genetik geçmişini öğrenip bir yol geliştirmek, tedavi sürecini yönetmek ve mesleki sorumluluk almak sadece bir insan yani uzman işi. Elektrik, tesisat, bakım ve onarım gibi fiziksel beceri isteyen işlerde de en önemli şey deneyim, çünkü her arıza aynı şekilde ortaya çıkmaz ve sahada doğru teşhisi koymak öyle kolay kolay otomatikleşmiyo. Karşısındakine ve muhatabına güven ve empati beklenen, kişiye özel hizmet verilen meslekler de bu aynı guruba giriyor. Bu alanlar da yapay zekâdan elbette etkilenecek, en azından bu işlerle uğraşanlar tarafından kullanılacak ama teknolojinin insanı gereksiz kılmasıyla ilgili çalışanın çalışma biçimini değiştirmesi arasında da büyük bir fark var.
Belki önümüzdeki yıllarda diploma ya da uzun yıllara dayanan iş tecrübesi tek başına yeterli gelmeyebilir. Mesleki bilgi hala değerini koruyor, ama kabul edelim onu yeni teknolojilerle birlikte kullanabilmek giderek daha çok işe yarıyor. Öne çıkacak beceriler arasında yeni dijital araçları tanımak ve yapay zekâdan işimizi geliştirmek için yararlanmak, kendi ya da sadece yanımızdakilerin bilgi becerilerine güvenmekle kalmayıp , karşımıza çıkan bilgiyi sorgulayıp doğruluğunu kontrol etmek, beklenmedik ya da nadir karşılaştığımız durumlarda farklı çözümler üretmek, insanlarla ve çalışma ekibiyle iyi iletişim kurmak, herkesin aklına gelen çözümün dışına çıkabilmek ve böylece gözde olmak, mesleğimizdeki yenilikleri takip ederek öğrenmeye devam etmek önceliğimiz olmalı değil mi?
Bence yapay zekâyı hiç incelemeden baştan bir tehdit olarak görmek, çalışma hayatında yapılabilecek en büyük hatalardan biri olabilir. Yapay zeka uygulamalarını işinizin bir parçası ve tabiri caiz ise alet edevat hâline getirdiğinizde daha verimli çalışabilirsiniz. Az önce verdiğimiz örneklerden yola çıkıp devam edersek mesela: Bir öğretmen ders planı hazırlarken yapay zeka uygulamasından fikir alabilir, bir esnaf yüzlerce ürün açıklamalarını yapay zeka ile düzenletebilir, bir muhasebe çalışanı rutin veri kontrollerini bu sayede hızlandırabilir, bir içerik üreticisi araştırma sürecinde yz ve otomasyondan destek alabilir. Fakat en önemli nokta burası işte: Ortaya çıkan sonucu olduğu gibi “doğru” kabul etmeyin, kontrol edin ve kendi mesleki bilginizle değerlendirin. Siz daha iyi biliyorsunuz unutmayın. Yapay zekâ zaman zaman yanlış bilgi verebilir (bu da bir çok uygulamanın sayfasında açık açık yazıyor zaten), güncel olmayan verilerle çalışabilir ya da önemli bir ayrıntıyı atlayabilir. İşte tam da bu yüzden insan denetimi şart. Bence asıl kendimize sormamız gereken soru şu: Yapay zekâ benim işimin hangi kısmını ,hangi aşamasını kolaylaştırabilir? Cevabı bulmak, değişime uyum sağlamanın ilk adımlarından biri olabilir sizce de öyle değil mi?
Yapay zeka çok mu karışık? Ben pek anlamam bu işlerden…Bunun için yazılım mühendisi olmanız ya da ileri düzey teknik eğitim alman gerekmiyor. Önce günlük işlerinde sana en çok zaman kaybettiren görevleri belirle, sonra bunların hangisinde yapay zekâdan destek alabileceği araştır. Mesleğinde kullanılan yapay zeka araçlarını en azından isimleri ile öğren, önce basit işlerde dene ve ürettiklerini kontrol etmeyi alışkanlık haline getir. Sonra iş alanınızdaki gelişmeleri ve eğitimleri takip edin, bunu yaparken kişisel gelişim alanında iletişim ve problem çözme gibi becerilerinizi de geliştirmeyi ihmal etmeyin. Unutmayın her gün saatler ayırmanız gerekmiyor yapay zeka uygulamalarını öğrenmek için. Düzenli ayrılan küçük bir zaman bile başlangıç için yetecek,korkmayın.
Peki işimizi gerçekten kaybedersek? Bu ihtimali tabii yok saymak doğru olmaz. Bazı işler ya da alanlar azalabilir, bazı görevler ortadan kalkabilir, insanlar farklı zaman dilimlerinde farklı alanlara yönelmek zorunda kalabilir. Yani bazı çalışanlar mevcut görevlerini kaybederken bazıları aynı meslekte farklı sorumluluklar üstlenebilir, başka işler yüklenebilir, hatta bu sayede yeni iş alanları da ortaya çıkabilir. Yeni fırsatların doğması, işini kaybeden herkesin kolayca başka bir işe geçeceği anlamına gelmiyor ama bu süreçte eğitim, kendini geliştirme yoluyla mesleki destek ve yeni beceriler kazanmak büyük önem taşıyor.
Yapay zekâ belki de mesleklerimizi değiştirecek, bazı işleri kolaylaştıracak ve bazı görevleri (görevin yapılması işini )insanlardan devralacak. Ama kontrol edilme işini devralamayacak. Bunun ne kadar hızlı olacağı sektörlere, mesleğe ve teknolojinin gelişimine bağlı olacak. Elbette yıllarca emekle kazandığımız bilgi ve deneyim bir anda değersiz hâle gelmiyor, önemli olan bu birikimi yeni teknolojilerle birleştirmeyi öğrenmek. Ustalığımızı yapay zeka kullanımlarımız ile geliştirmek ve becerilerimiz arasına yapay zeka aracı kullanabilmeyi de eklemek. Bence gelecekte en büyük avantaj, yapay zekâyı doğru kullanıp gerektiğinde kendi kararını verebilen çalışanlardan biri olmak olacaktır.
Sizce yapay zekâ gelecekte insanların işini elinden alacak mı, yoksa çalışma hayatını kolaylaştıran bir yardımcı olarak mı kalacak? Yorum yapana kızmıyoruz 🙂
